CGTMSE अंतर्गत किती कर्ज मिळू शकते? बँकेचा हिशेब आणि पात्रता नियम
प्रकाशित: 12-Sep-2026 · अद्ययावत: 12-Sep-2026 · लेखक: बिशाल मिश्रा, संस्थापक व संचालक, Credit Core Finance
CGTMSE किती कर्ज मिळू शकते, याचे थेट उत्तर: ₹10 कोटी ही योजनेची कमाल मर्यादा (Ceiling) आहे, मंजूर होणारी हक्काची रक्कम नव्हे.
बँक तुमच्या व्यवसायाची वार्षिक उलाढाल (Turnover), साठा व येणे बाकी यावरील ड्रॉइंग पॉवर (Drawing Power) आणि नफ्यातून परतफेडीची क्षमता तपासून प्रत्यक्ष रक्कम ठरवते. योजनेअंतर्गत सर्वसाधारण प्रकरणांत 75% हमी कव्हर मिळते; महिला उद्योजकांसाठी ते 90% असते.
थेट उत्तर: CGTMSE कर्जाची रक्कम ₹10 कोटींच्या मर्यादेइतकी असते का?
नाही. अनेक उद्योजक ₹10 कोटींची मर्यादा पाहून थेट मोठ्या रकमेची मागणी करतात; प्रत्यक्षात बँक क्रेडिट मूल्यांकनाचे ठराविक नियम वापरून रक्कम ठरवते.
कमाल मर्यादा ₹10 कोटी आहे (CGTMSE परिपत्रक 250/2024-25, प्रभावी 01-Apr-2025). हमीसाठी वैध Udyam नोंदणी क्रमांक (URN) बंधनकारक आहे (CGTMSE परिपत्रक 206/2022-23; 16-Jan-2023 पासून दाखल अर्जांना लागू).
बँक नेमकी कोणती सूत्रे वापरते, ते खाली पाहूया.
बँक तुमच्या व्यवसायासाठी किती कर्ज मिळेल हे कसे ठरवते?
रक्कम ठरवताना बँक दोन गरजा वेगळ्या तपासते:
- दैनंदिन कामकाजासाठी खेळते भांडवल (Working Capital)
- यंत्रसामग्री किंवा शेडसाठी मुदत कर्ज (Term Loan)
त्यासाठी तीन पद्धती वापरल्या जातात.
1. उलाढाल पद्धत (Turnover Method)
सूक्ष्म व लघुउद्योगांच्या खेळत्या भांडवलासाठी बँका नायक समितीचा (Nayak Committee) नियम वापरतात. हिशेब अंदाजित वार्षिक उलाढालीवर होतो.
एकूण खेळत्या भांडवलाची गरज = अंदाजित वार्षिक उलाढालीच्या 25%
बँकेकडून मिळणारे कर्ज = उलाढालीच्या 20%
उद्योजकाचे स्वतःचे भांडवल (Margin) = उलाढालीच्या 5%
म्हणजे बँक साधारणपणे 20% उलाढालीइतकी मर्यादा देते आणि उरलेले 5% उद्योजकाने स्वतःच्या निव्वळ खेळत्या भांडवलातून आणायचे असते.
2. ड्रॉइंग पॉवर पद्धत (Drawing Power)
मंजूर मर्यादा प्रत्यक्ष किती वापरता येईल, हे बँक दरमहा ड्रॉइंग पॉवर (DP) मोजून ठरवते. गोदामातील साठा आणि बाजारातून येणे असलेली रक्कम (Book Debts) यावर ती ठरते.
पात्र साठा = (एकूण साठा − पुरवठादारांची देणी) × 75%
म्हणजे 25% मार्जिन.
पात्र येणे बाकी = 90 दिवसांच्या आतील येणे बाकी × 60% ते 70%
म्हणजे 30% ते 40% मार्जिन.
ड्रॉइंग पॉवर = पात्र साठा + पात्र येणे बाकी
90 दिवसांहून जुनी येणे बाकी बँक हिशेबातून पूर्णपणे वगळते.
कागदावर ₹50 लाखांची मर्यादा मंजूर असली, तरी चालू महिन्याची ड्रॉइंग पॉवर ₹30 लाख भरत असेल, तर ₹30 लाखच वापरता येतात.
3. परतफेडीची क्षमता आणि DSCR
यंत्रसामग्री किंवा फॅक्टरी शेडसाठी मुदत कर्ज हवे असल्यास बँक नफ्यावर लक्ष केंद्रित करते आणि DSCR (Debt Service Coverage Ratio) तपासते.
DSCR = (निव्वळ नफा + घसारा + मुदत कर्जावरील व्याज) ÷ (वार्षिक मुद्दल परतफेड + मुदत कर्जावरील व्याज)
राष्ट्रीयीकृत बँका आणि खाजगी बँका परतफेड कालावधीत साधारणपणे किमान 1.25 ते 1.50 DSCR ची अपेक्षा ठेवतात.
व्यवसाय वर्षाला किती नफा कमावतो आणि नवीन हप्ता भरून किती शिल्लक राहते, यावर मुदत कर्जाची रक्कम ठरते.
हिशेबाचे उदाहरण: उत्पादन युनिटची परिस्थिती
तीन्ही सूत्रांचा ताळमेळ कसा बसतो, हे उत्पादन क्षेत्रातील एका युनिटच्या उदाहरणावरून पाहू.
| हिशेब | रक्कम |
|---|---|
| वार्षिक ऑडिट केलेली उलाढाल | ₹4.00 कोटी |
| नायक समितीनुसार एकूण खेळत्या भांडवलाची गरज (25%) | ₹1.00 कोटी |
| बँकेची खेळते भांडवल मर्यादा (20%) | ₹80 लाख |
| उद्योजकाचे स्वतःचे मार्जिन (5%) | ₹20 लाख |
कमाल CGTMSE मर्यादा ₹10 कोटी असली, तरी या युनिटसाठी बँकेचा खेळत्या भांडवलाचा हिशेब ₹80 लाखांवर थांबतो.
यंत्रसामग्रीसाठी मुदत कर्ज हवे असेल, तर ती रक्कम DSCR च्या हिशेबाने वेगळी ठरते.
मागितलेल्या रकमेपेक्षा कमी कर्ज का मंजूर होते?
फाइलमध्ये मोठी मागणी आणि मंजुरीत लहान रक्कम, हे चित्र नेहमीचे आहे. त्यामागची कारणे ठरलेली आहेत.
खात्यातून उलाढाल पुरेशी फिरत नाही
सर्वात मोठे कारण म्हणजे खात्यातून उलाढाल फिरत नाही. GST रिटर्नवर विक्री जास्त दिसते, पण ग्राहकांची पेमेंट चालू खात्यात जमा होत नसतील, तर बँक ती उलाढाल खरी मानत नाही.
मागील 12 महिन्यांचे GST विवरण आणि बँक स्टेटमेंट यांत तफावत आढळल्यास बँक मंजूर रक्कम कमी करते.
इतर कारणे
- प्रवर्तकांचा CIBIL स्कोअर किंवा व्यवसायाचा CMR कमजोर असणे.
- 90 दिवसांहून जुनी येणे बाकी ड्रॉइंग पॉवरमधून वगळली जाणे.
- व्यवसायाचा नफा नवीन कर्जाच्या हप्त्यासाठी अपुरा असणे.
- GST आणि बँकिंग उलाढालीमध्ये मोठी तफावत असणे.
सविस्तर विवेचन: CGTMSE कर्ज का नाकारले जाते? सात कारणे.
हायब्रिड सिक्युरिटी: तारणापेक्षा जास्त रकमेवर CGTMSE कव्हर मिळते का?
अंशतः तारण (Partial Collateral) असेल तर हायब्रिड सिक्युरिटी मॉडेल वापरता येते.
एकाच कर्जात तारण असलेला भाग आणि CGTMSE हमी असलेला तारणविरहित (Unsecured) भाग एकत्र चालतात.
हमी तारणविरहित भागावर कमाल ₹10 कोटींपर्यंत मिळू शकते.
उदाहरण (काल्पनिक):
युनिटला ₹4 कोटींचे कर्ज हवे आहे, पण तारण ₹1.50 कोटींचेच आहे.
बँक ₹1.50 कोटींसाठी मालमत्ता तारण घेते आणि उरलेल्या ₹2.50 कोटींच्या तारणविरहित भागावर CGTMSE हमी लागू करते.
विनातारण मार्गाची सविस्तर माहिती: विनातारण व्यवसाय कर्ज कसे मिळवावे?
वार्षिक हमी शुल्क (AGF)
हमीसाठी वार्षिक हमी शुल्क (AGF) लागू होते. स्लॅबनुसार हे शुल्क 0.37% ते 1.20% असू शकते.
हे शुल्क बँक ट्रस्टकडे भरते आणि आपल्या विवेकानुसार कर्जदाराकडून वसूल करू शकते.
योजनेची संपूर्ण माहिती: CGTMSE योजना मार्गदर्शक (English)
तुमच्या फाइलवर किती मिळेल?
आकडे पाठवा; आम्ही बँकेच्या हिशेबाने आधी सांगतो.
बोला: +91 89563 34991 · creditcore.finance
पुण्यातील उद्योगांसाठी सेवा: पुण्यातील CGTMSE Loan Facilitation
Banks advertise. Brokers claim. CCF grades.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
CGTMSE अंतर्गत प्रत्येक पात्र उद्योगाला ₹10 कोटी कर्ज मिळते का?
नाही. ₹10 कोटी ही योजनेची कमाल मर्यादा आहे. प्रत्यक्ष मंजूर रक्कम व्यवसायाची उलाढाल आणि परतफेड क्षमता पाहून बँक ठरवते; खेळत्या भांडवलासाठी नायक समितीचा 20% नियम आणि मुदत कर्जासाठी DSCR लागू होतो.
कॅश क्रेडिट मर्यादेसाठी ड्रॉइंग पॉवर कशी मोजली जाते?
एकूण साठ्यातून पुरवठादारांची देणी वजा करून उरलेल्या साठ्यावर 25% मार्जिन कापले जाते. 90 दिवसांच्या आतील येणे बाकीवर 30% ते 40% मार्जिन कापले जाते. दोन्हींची बेरीज म्हणजे ड्रॉइंग पॉवर; 90 दिवसांहून जुनी येणे बाकी ग्राह्य धरली जात नाही.
GST उलाढाल आणि बँक खात्यातील जमा रकमेत फरक असल्यास काय होते?
GST रिटर्नवरील विक्री आणि खात्यातील प्रत्यक्ष जमा यांत तफावत असेल, तर बँक खात्यातून उलाढाल फिरत नाही असे मानते. मग ती कर्जाची रक्कम कमी करते किंवा प्रत्यक्ष बँक क्रेडिट्सच्या आधारेच मर्यादा ठरवते.
नवीन व्यवसायाला मागील उलाढाल नसताना CGTMSE कर्ज मिळू शकते का?
होय. नवीन युनिटसाठी बँक प्रकल्प अहवाल (Project Report) आणि अंदाजित ताळेबंद तपासून मर्यादा ठरवते; प्रवर्तकाचे स्वतःचे योगदान (Margin) लागते.
माझ्याकडे थोडेच तारण असल्यास हायब्रिड सिक्युरिटी कशी काम करते?
उपलब्ध मालमत्तेवर बँक तारण नोंदवते आणि उरलेल्या तारणविरहित भागावर CGTMSE कव्हर घेते. हे कव्हर तारणविरहित भागावर कमाल ₹10 कोटींपर्यंत मिळू शकते.
